Պատմություն
Հայոց պատմությունը՝ հնագույն ժամանակներից մինչև մեր օրերը
մ.թ.ա. 6000–900Հնագույն Հայկական լեռնաշխարհՀայկական լեռնաշխարհը Առաջավոր Ասիայի բարձրադիր երկրամաս է Սև, Կասպից և Միջերկրական ծովերի միջև։ Այստեղից են սկիզբ առնում Եփրատը, Տիգրիսը, Արաքսը և Կուրը, իսկ հրաբխային…
մ.թ.ա. 860–590Վանի թագավորություն (Ուրարտու)Մ.թ.ա. 9-րդ դարի կեսին Վանա լճի ավազանում ձևավորվեց մի պետություն, որը մոտ երեք դար գլխավոր ուժն էր Հայկական լեռնաշխարհում։ Ասորեստանյան աղբյուրներում այն կոչվում է…
մ.թ.ա. 590–200ԵրվանդունիներՎանի թագավորության անկումից հետո՝ մ.թ.ա. 6-րդ դարի սկզբին, Հայկական լեռնաշխարհն անցավ Մարաստանի, իսկ մ.թ.ա. 550-ական թվականներից՝ Աքեմենյան Պարսկաստանի գերիշխանության…
մ.թ.ա. 189 – մ.թ. 1Արտաշեսյաններ և Տիգրան ՄեծՄ.թ.ա. 190 թվականին Մագնեսիայի ճակատամարտում Հռոմը ջախջախեց Սելևկյան արքա Անտիոքոս III-ին։ Օգտվելով Սելևկյանների թուլացումից՝ Մեծ Հայքի կառավարիչ Արտաշեսը և Ծոփքի…
52–428Արշակունիներ և քրիստոնեության ընդունումըԱրտաշեսյանների անկումից հետո Հայաստանը մի քանի տասնամյակ մնաց Հռոմի և Պարթևստանի մրցակցության գլխավոր ասպարեզը։ Մոտ 52 թվականին պարթևաց արքա Վաղարշ I-ը Հայաստանի գահին…
405–500Գրերի գյուտը և Ոսկեդարը4-րդ դարի վերջին Հայաստանը քրիստոնյա երկիր էր, բայց չուներ սեփական գիր։ Եկեղեցական արարողությունները կատարվում էին հունարեն և ասորերեն, իսկ պետական գրագրությունը վարվում…
428–640Ավարայրի ճակատամարտը և մարզպանությունը428 թվականին հայ նախարարների մի մասը դիմեց Պարսից արքա Վռամ Ե-ին՝ խնդրելով գահընկեց անել Արշակունիների վերջին թագավոր Արտաշեսին։ Սասանյան արքունիքն օգտվեց առիթից.…
640–885Արաբական տիրապետություն7-րդ դարի կեսերին Արաբական խալիֆայությունը կարճ ժամանակում նվաճեց Սասանյան Պարսկաստանը և Բյուզանդիայի արևելյան նահանգների մեծ մասը։ Արաբների առաջին արշավանքը Հայաստան…
885–1045Բագրատունիների թագավորությունը և Անին885 թվականին Աշոտ Բագրատունին թագադրվեց Հայոց թագավոր, և չորսուկես դար անց Հայաստանում վերականգնվեց թագավորական իշխանությունը։ Նրա թագը ճանաչեցին թե՛ Աբբասյան խալիֆը,…
1045–1236Սելջուկներ և Զաքարյան իշխանություն11-րդ դարի կեսին Միջին Ասիայից դեպի արևմուտք շարժվեցին սելջուկ թուրքերը, որոնք կարճ ժամանակում տիրեցին Իրանին և Միջագետքին։ Նրանց առաջին արշավանքները Հայաստան սկսվեցին…
1080–1375Կիլիկիայի հայկական պետությունըՍելջուկյան ներխուժումներից հետո հայ իշխաններն ու նրանց հետ գաղթած բնակիչները հաստատվեցին Միջերկրական ծովի հյուսիսարևելյան ափին՝ Կիլիկիայում և հարակից շրջաններում, որտեղ…
1375–1700Մոնղոլներից մինչև օսմանա-պարսկական բաժանումը1236 թվականից Հայաստանը մոնղոլական տիրապետության ներքո էր, իսկ 13-րդ դարի կեսից մտավ Իրանում հաստատված Իլխանների պետության կազմի մեջ։ Մոնղոլները պահանջում էին…
1678–1800Ազատագրական ձգտումներ․ Դավիթ Բեկ և Արցախի մելիքները17-րդ դարի վերջին Հայաստանը բաժանված էր Օսմանյան կայսրության և Սեֆյան Պարսկաստանի միջև, և հայկական պետություն գոյություն չուներ։ Այնուամենայնիվ, պահպանվել էին տեղական…
1801–1914Արևելյան Հայաստանը Ռուսական կայսրության կազմում19-րդ դարի սկզբին Ռուսական կայսրությունը հաստատվեց Հարավային Կովկասում։ 1801 թվականին Արևելյան Վրաստանը միացվեց Ռուսաստանին, և Թիֆլիսը (Թբիլիսի) դարձավ տարածաշրջանում…
1878–1914Հայկական հարցը և 1894–1896, 1909 թթ. կոտորածները19-րդ դարում Արևմտյան Հայաստանը և Կիլիկիան Օսմանյան կայսրության կազմում էին։ Հայերն ապրում էին ինչպես արևելյան նահանգներում՝ Վանում, Կարինում (Էրզրում), Մուշում,…
1915–1923Հայոց ցեղասպանություն1914 թվականի նոյեմբերին Օսմանյան կայսրությունը Գերմանիայի կողմում մտավ Առաջին համաշխարհային պատերազմի մեջ։ Իշխանությունը փաստացի գտնվում էր «Միություն և առաջադիմություն»…
1918–1920Հայաստանի Առաջին Հանրապետություն1917 թվականի ռուսական հեղափոխություններից հետո Կովկասյան ճակատը քայքայվեց, և ռուսական զորքերը լքեցին Արևմտյան Հայաստանը։ Ճակատը պահելու ծանրությունը ընկավ հայկական…
1920–1988Խորհրդային Հայաստան1920 թվականի նոյեմբերի վերջին, երբ Հայաստանի Հանրապետությունը ուժասպառ էր թուրք-հայկական պատերազմից, Կարմիր բանակի զորամասերը Ադրբեջանից մտան երկիր, և դեկտեմբերի 2-ին…
1915–2000Հայկական սփյուռքըՀայերը դարեր շարունակ ապրել են նաև իրենց հայրենիքից դուրս։ Երուսաղեմում հայկական ներկայությունը սկսվում է վաղ քրիստոնեական ժամանակներից, և Հայոց պատրիարքությունն ու…
1988–1991Արցախյան շարժում և անկախություն1980-ական թվականների կեսին Միխայիլ Գորբաչովի վերակառուցման և հրապարակայնության քաղաքականությունը հնարավորություն տվեց բարձրաձայնելու երկար ժամանակ լռության մատնված…
1991–2020Արցախյան պատերազմ և անկախ ՀայաստանԽՍՀՄ-ի փլուզումից հետո Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ հակամարտությունը վերածվեց բացահայտ պատերազմի։ 1991 թվականի նոյեմբերին Ադրբեջանը վերացրեց մարզի ինքնավարությունը, իսկ…
2020–202344-օրյա պատերազմը և Արցախի հայաթափումը2020 թվականի սեպտեմբերի 27-ի առավոտյան Ադրբեջանը, Թուրքիայի քաղաքական և ռազմական աջակցությամբ, լայնածավալ հարձակում սկսեց Լեռնային Ղարաբաղի շփման գծի ողջ երկայնքով։…