Ներսեսի արծաթե խաչը

Ներսեսի խաչը վաղ քրիստոնեական շրջանի արծաթե խաչ է, որի թևերի երկայնքով փորագրված են ամենավաղ հայերեն արձանագրություններից մի քանիսը։ Կենտրոնում ոսկե նրբագործ շրջանակի մեջ ագուցված է կարմիր նռնաքար։ 1956 թվականից խաչը գտնվում է մասնավոր հավաքածուներում։ Դրա ձևավորման և պատրաստման, ինչպես նաև արձանագրության լեզվական, հնագրական և պատմական վերլուծությունը հաստատում է խաչի իսկությունը։

Թիմոթի Գրինվուդը Հարվարդում հրատարակված իր հոդվածում խաչը թվագրում է վաղ բյուզանդական շրջանով՝ 5-րդ կամ 6-րդ դար։ Նրա կարծիքով՝ պատրաստման և ձևավորման առումով խաչը մոտ է կայսրության ներսում պատրաստված վաղ բյուզանդական արծաթե խաչերին։

Արձանագրության թարգմանությունը. «Ես՝ Ներսես կոմսս, մեղավոր և անարժան, պատրաստեցի այս սուրբ փրկագործ խաչը Պյարշակերտ գյուղի Սուրբ Ստեփանոսի [եկեղեցու] համար՝ իմ մեղքերի թողության, մեր հայրերի և նախնիների հոգիների հանգստի, հայոց տների, մեր գյուղերի և Խորխոռունյաց տոհմի բարօրության ու խաղաղության համար»։